Βρίσκεστε εδώ:Αρχική>>Υγεία>>«Ζωτικόν ψεύδος» Είμαστε αυτό που φαινόμαστε;
«Ζωτικόν ψεύδος»  Είμαστε αυτό που φαινόμαστε;
07.05.2018 | 09:12

«Ζωτικόν ψεύδος» Είμαστε αυτό που φαινόμαστε;

Συντάκτης:  Fm100
Κατηγορία: Υγεία

Γράφει η Φανή Λούγκλου,
ΜΑ Κλινική Ψυχολόγος - Παιδοψυχολόγος

Ο όρος «ζωτικόν ψεύδος» ανήκει στον Νορβηγό θεατρικό συγγραφέα Ερρίκο Ίψεν και αφορά την κάλυψη μιας ανεπιθύμητης πραγματικότητας με έναωραίο ψέμα. Ο Ίψεν δεν είναι ο μόνος που ασχολήθηκε με αυτό το θέμα. Συγγραφείς όπως ο Τολστόι και ο Ντοστογιέφσκι, φιλόσοφοι όπως ο Νίτσε και ο Κιρκεγκαρντ αλλά και ψυχολόγοι όπως ο Τζέιμς και ο Γιούνγκ έχουν αναφερθεί σε αυτό το ζήτημα.

Τι είναι όμως στην πραγματικότητα το ζωτικό ψεύδος αλλιώς μάσκα ή προσωπείο; Είναι ένας, ή και περισσότεροι, μύθοι σχετικά με τον εαυτό μας που παίρνουν τη θέση μιας ενοχλητικής αλήθειας (Clancyetal. 2000). Οι άνθρωποι είναι συνηθισμένοι στην εξαπάτηση. Κατά τη διάρκεια της ζωής μας εξαπατούμε συχνά τους άλλους λέγοντας ψέματα, αποκρύπτοντας την αλήθεια ή και διαστρεβλώνοντάς τη κρύβοντας ουσιώδεις πληροφορίες και παρερμηνεύοντας γεγονότα. Τις ίδιες μεθόδους όμως χρησιμοποιούμε και για να εξαπατήσουμε τους εαυτούς μας, φτιάχνοντας μια εικονική πραγματικότητα για το ποιοι ακριβώς είμαστε. Πόσο καιρό όμως μπορούμε να ζούμε με αυτή την εικονική πραγματικότητα χωρίς να χαθούμε μέσα σε αυτή;

Οι άνθρωποι είναι ατελή όντα, ο καθένας από εμάς έχει ελαττώματα. Κάνουμε πολλά λάθη, πολλές φορές αποτυγχάνουμε και είμαστε θύματα κακών συνηθειών. Παρ’ όλα αυτά, έχουμε την ανάγκη να έχουμε θετική εικόνα για τον εαυτό μας. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι είμαστε καλοί και ότι έχουμε επιλέξει το δρόμο της αρετής (Haseltonetall 2005). Ο πιο εύκολος τρόπος να συμφιλιώσουμε αυτή την ανάγκη με τα ελαττώματά μας είναι κρύβοντάς τα κι από εμάς και από τους άλλους.

Στον αγώνα αυτό, πετυχαίνουμε περισσότερο να εξαπατήσουμε τους εαυτούς μας παρά τους άλλους, κάτι που έχει διατυπωθεί με πολλούς τρόπους από την αρχαιότητα ακόμα. Η Καινή Διαθήκη αναφέρει, «γιατί βλέπεις το αχυράκι που υπάρχει στο μάτι του αδερφού σου και δε αισθάνεσαι το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι;» (Ματθαίος, 7,4). Αργά ή γρήγορα, κάποια συμπεριφορά μας θα φανερώσει στους άλλους τον πραγματικό μας εαυτό και οι συνέπειες είναι συνήθως αρνητικές. Παρ’ όλα αυτά, πολλές φορές συνεχίζουμε να εξαπατούμε τον εαυτό μας, ρίχνοντας το φταίξιμο για αυτές τις αρνητικές συνέπειες στους άλλους.

Η εξαπάτηση του εαυτού μας σε σχέση με τα ελαττώματά μας συχνά αναφέρεται ως εσωτερική και εξωτερική κάλυψη (vonHipel, 2011). Στόχος αυτής της κάλυψης είναι να προστατέψει το άτομο από ενοχλητικές αλήθειες και την παραδοχή λαθών που θα πλήγωναν την αυτοπεποίθησή του και την κοινωνική του εικόνα. Αν και το να έχουμε θετική αυτό-εικόνα είναι καλό, όταν αυτή βασίζεται υπερβολικά στην κάλυψη (δηλαδή στο ψέμα), δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα.

Αν η αυτό-εξαπάτηση πάρει σε μεγάλο βαθμό τη θέση της πραγματικότητας, προκύπτει ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτό που πραγματικά είμαστε και σε αυτό που δείχνουμε ή θέλουμε να είμαστε. Τις περισσότερες φορές το άτομο μπορεί να ισορροπήσει, αλλά πάντα κινδυνεύει να έρθει αντιμέτωπο με την αλήθεια. Όσο πιο βαθύ είναι το χάσμα, τόσο πιο οδυνηρή είναι η αλήθεια, αφού δεν έχει μάθει να διαχειρίζεται τα ελαττώματά του.

Υπάρχουν πολλές στιγμές στη ζωή του καθενός όπου η αυτό-εξαπάτηση παύει να είναι ισχυρή και εμφανίζονται ρωγμές στο ψέμα. Τέτοιες περιπτώσεις μπορούν να είναι ιδανικές ευκαιρίες για ενδοσκόπηση και αυτό-βελτίωση. Βέβαια τις περισσότερες φορές επιλέγουμε να χρησιμοποιήσουμε μεγαλύτερη αυτό-εξαπάτηση (Trivers, 2011). Αρνούμαστε καταστάσεις, απόψεις και συναισθήματα, δεν αποδεχόμαστε την ευθύνη, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αποσπάσουμε την προσοχή μας (π.χ. ασχολούμαστε με κοινωνικά προβλήματα, μαζεύουμε περισσότερα υλικά αγαθά) και επιλέγουμε τη σιγουριά που μας προσφέρει η ρουτίνα μας.

Η κατάρριψη της αυτό-εξαπάτησης είναι μια δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία. Το ίδιο όμως είναι και η διατήρησή της. Το άτομο πρέπει να σπαταλήσει ενέργεια και χρόνο για να διατηρήσει την ψεύτικη εικόνα του. Παράλληλα, επειδή έχει χτίσει την εικόνα αυτή ενάντια στο χαρακτήρα του (εφόσον αρνείται τα μειονεκτήματά του), είναι αναγκασμένο να προσποιείται συνεχώς. Κάθε στιγμή χαλάρωσης είναι επικίνδυνη γιατί μπορεί να αποκαλύψει τον αληθινό εαυτό του (vonHipel, 2011).

Η αυτό-εξαπάτηση, το ζωτικό ψεύδος του Ίψεν ή το προσωπείο του Γιούνγκ, ξεκινούν από την παιδική ηλικία, την ηλικία όπου ο άνθρωπος χτίζει την αυτοπεποίθησή του. Όταν το παιδί πει με παράπονο στη μαμά του «εγώ είχα μελετήσει, αλλά ο δάσκαλος ήταν πολύ αυστηρός» προσπαθεί, αν δεν είχε τελικά μελετήσει, να εξαπατήσει τη μητέρα, για να γλιτώσει την τιμωρία καθώς φυσικά να εξαπατήσει και τον εαυτό του, για να διατηρήσει την αυτοπεποίθησή του.

Ως ένα βαθμό, η αυτό-εξαπάτηση είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ψυχικής υγείας. Γίνεται όμως δυσλειτουργική όταν είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε καταστάσεις και γεγονότα. Ο πραγματικός μας εαυτός εξακολουθεί να υπάρχει, δεν χάνεται επειδή ζούμε σε μια αυταπάτη. Η αντίθεση αυτή, ανάμεσα στον πραγματικό εαυτό και την αυταπάτη, μπορεί να προκαλέσει θυμό, κακές κοινωνικές, εργασιακές, ερωτικές και οικογενειακές σχέσεις, απομόνωση, κατάθλιψη, άγχος και φοβίες.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αυτογνωσία απαιτεί χρόνο και κόπο. Όταν όμως την κατακτούμε, έστω και σε κάποιο βαθμό, απελευθερωνόμαστε από την ανάγκη να κατασκευάζουμε μάσκες, ζωτικά ψεύδη. Χρησιμοποιούμε το χρόνο μας να βελτιώσουμε τον εαυτό μας και όχι να τον κρύψουμε. Άλλωστε και η ίδια η κάλυψη είναι χρονοβόρα και πάντα υπάρχει ο κίνδυνος της αποκάλυψης!

 

Μοιραστείτε το

gunaika banner new

youtube channel

Πώς χαρακτηρίζετε τους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης στο θέμα των Ελλήνων στρατιωτικών που κρατούνται στην Τουρκία;

Θετικούς(8.5%)
Αρνητικούς(80.9%)
Δεν ξέρω / Δεν απαντώ(10.6%)
Συνολικές ψήφοι: 47
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει ενεργό: Απριλίου 27, 2018